آغاز دوره نهایی اجرای پزشک خانواده در کشور
علیرضا اولیایمنش، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به آغاز هفته سلامت و شعار «سلامت پایدار با علم و اقتدار و ایران ماندگار»، گفت نظام سلامت ایران نیازمند اصلاحات بنیادین و انضباط ساختاری است. او تأکید کرد که استقرار کامل پزشک خانواده و اجرای مرحلهای نظام ارجاع تنها راهکار جلوگیری از هزینههای غیرضروری و سرگردانی مردم در مسیر درمان است.
بر اساس مدل جدید، برای هر سه هزار نفر، یک پزشک و دو مراقب سلامت تعیین میشود تا به صورت جامع، سلامت جمعیت تحت پوشش را رصد کنند. این ساختار موجب میشود خدمات درمانی از سطح پایه تا تخصصی، در مسیر منطقی و کمهزینه ارائه شود. همچنین در صورت ارجاع از این مسیر، بیماران میتوانند از مزایای مالی مهمی از جمله رایگان شدن خدمات بستری بهرهمند شوند.
مشوقهای اقتصادی برای همراهی داوطلبانه مردم
اولیایمنش با تأکید بر اینکه اجرای این طرح اجباری نیست، گفت: هدف، طراحی مسیری است که شهروندان با رغبت آن را انتخاب کنند. به همین منظور مشوقهای مالی جذاب پیشبینی شده است. بر اساس طرح، اگر فرد از مسیر پزشک خانواده به بیمارستان ارجاع شود، خدمات بستری برای او رایگان خواهد بود؛ همچنین هزینههای درمانی در سایر بخشها تا ۵۰ درصد کاهش مییابد.
این استاد دانشگاه با مروری بر پیشینه طرح پزشک خانواده بیان کرد که اجرای آزمایشی آن از اواسط دهه ۸۰ آغاز شد و تاکنون در استانهای فارس و مازندران به شکل عملیاتی دنبال شده است. امروز با توجه به تکالیف برنامههای توسعه پنجم، ششم و هفتم، وزارت بهداشت موظف به اجرای سراسری طرح در کل کشور است.
گسترش زیرساخت اجرای نظام ارجاع در کشور
به گفته معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، زیرساختهای فنی در بیش از ۶۰ شهر کوچک آماده شده و سازوکار لازم برای گسترش به کلانشهرهایی چون تهران فراهم است. او خاطرنشان کرد که هدف، اجرای مرحلهبندیشده طرح در سطح ملی است تا طی چند سال آینده همه شهروندان تحت پوشش پزشک خانواده قرار گیرند.
چالشهای نهادینهسازی پزشک خانواده
اولیایمنش در خصوص دلایل تأخیر طولانی در اجرای سراسری طرح گفت: یکی از مهمترین موانع، چالشهای ساختاری و مدیریتی است. تغییرات مکرر در سطوح وزارتی و کوتاه بودن دوره مدیریت در نظام سلامت، مانع از دستیابی به ثبات لازم برای اجرای برنامههای بلندمدت شده است.
او افزود: کشورهای موفقی مانند ترکیه توانستند این مدل را پیاده کنند زیرا از ثبات مدیریتی برخوردار بودند و وزیران بهداشت گاهی تا ۸ سال در سمت خود باقی میماندند. در مقابل، در ایران تغییرات پیاپی مدیران، اجرای یک سیاست بلندمدت را دشوار کرده است.
اقناع بخش خصوصی و فرهنگسازی عمومی
یکی دیگر از چالشها، مشارکت بخش خصوصی و پذیرش فرهنگی طرح توسط مردم است. اولیایمنش گفت: در بسیاری از طراحیهای گذشته، نقش بخش خصوصی درست تبیین نشده و همین موضوع مقاومتهایی را ایجاد کرده است. برای موفقیت طرح، باید از ظرفیت بخش خصوصی و پزشکان مستقل نیز استفاده کرد.
او همچنین بر ضرورت فرهنگسازی گسترده از طریق رسانهها، صداوسیما و شبکههای اجتماعی تأکید کرد تا مردم با مزایای نظام ارجاع آشنا شوند. وی افزود: «اصلاح رفتار درمانی جامعه زمانبر است اما با اعتمادسازی و اطلاعرسانی میتوان مشارکت مردم را افزایش داد.»
پایههای موفقیت طرح پزشک خانواده در کشور
معاون بهداشت دانشگاه سه محور اصلی را برای موفقیت طرح برشمرد: حمایت سیاسی مستمر، تأمین منابع مالی پایدار و ثبات برنامهریزی. او هشدار داد نباید تصور شود که این برنامه با یکباره تصمیم اجرا میشود؛ بلکه طرح، مرحلهبندیشده است و به تدریج تا پوشش کامل ملی ادامه مییابد.
به گفته وی، در شرایط عادی، بدون بحرانهای جهانی نظیر جنگ یا پاندمی، انتظار میرود سالانه حدود ۲۰ درصد از جامعه بهصورت تدریجی زیر پوشش پزشک خانواده قرار گیرند.
پیشبینی آینده نظام سلامت در ایران
اولیایمنش ابراز امیدواری کرد که در دوره جدید، با عزم جدی دولت و وزارت بهداشت، پزشک خانواده به عنوان «نقشه راه عدالت و بهرهوری در سلامت» شناخته شود. او اظهار داشت: «اگر حمایتها ادامه پیدا کند، این دوره در تاریخ سلامت کشور به عنوان دوره استقرار کامل و رسمی نظام پزشک خانواده ثبت خواهد شد.»
سؤالات متداول درباره نظام ارجاع و پزشک خانواده
۱) پزشک خانواده چیست؟
پزشک خانواده فرد یا تیمی است که مسئولیت پایش سلامت جمعیت محدودی از مردم را برعهده دارد و در صورت نیاز، بیمار را به سطح تخصصی ارجاع میکند.
۲) شرط دریافت بستری رایگان چیست؟
مراجعه از مسیر پزشک خانواده و ارجاع رسمی به بیمارستان؛ در این حالت خدمات بستری رایگان خواهد بود.
۳) هزینههای دیگر درمان چگونه است؟
در صورت مراجعه از مسیر ارجاع، هزینههای درمانی تا ۵۰ درصد کاهش مییابد.
۴) طرح پزشک خانواده اجباری است؟
خیر، اجرای طرح داوطلبانه است و با مشوقهای مالی مردم را به همراهی تشویق میکند.
۵) این طرح اکنون در چه استانهایی اجرا میشود؟
بهصورت آزمایشی در استانهای فارس و مازندران و در حال گسترش به بیش از ۶۰ شهر کوچک است.
۶) چالش اصلی اجرای سراسری چیست؟
تغییرات مدیریتی، کمبود منابع مالی و نبود فرهنگسازی گسترده از مهمترین چالشهاست.
۷) نقش بخش خصوصی در این طرح چیست؟
بخش خصوصی باید به عنوان بازوی مکمل نظام سلامت در اجرای پزشک خانواده مشارکت فعال داشته باشد.
۸) آیا زیرساختهای اجرایی در کل کشور آماده است؟
به گفته مسئولان، زیرساختها در بسیاری از شهرها فراهم شده و قابلیت گسترش به کل کشور وجود دارد.
۹) هر پزشک چند نفر را تحت پوشش دارد؟
در مدل طراحی شده، هر پزشک همراه با دو مراقب سلامت حدود سه هزار نفر را پوشش میدهد.
۱۰) چه زمانی طرح به طور کامل اجرا میشود؟
در صورت تداوم شرایط عادی، انتظار میرود طی پنج سال آینده کل جمعیت کشور تحت پوشش پزشک خانواده قرار گیرد.
چکیده خبر
طرح پزشک خانواده در مسیر اجرای سراسری قرار گرفته و بر اساس اعلام معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، افراد ارجاعشده از این مسیر، میتوانند از خدمات بستری رایگان در بیمارستانها بهرهمند شوند. طرح با هدف ساماندهی درمان، کاهش هزینهها و ارتقای بهرهوری سلامت طراحی شده و انتظار میرود طی چند سال آینده کل کشور را پوشش دهد.
