موقعیت جغرافیایی و راه‌های دسترسی به جزیره گربه های پیر
جزیره آئوشیما با مساحت تقریبی ۰.۴۹ کیلومتر مربع (حدود نیم کیلومتر مربع) و خط ساحلی ۱.۵ کیلومتری در «دریای داخلی ستو» (Seto Inland Sea) مستقر است و از نظر تقسیمات کشوری، زیرمجموعه شهر ناگاهاما در استان اهیمه (منطقه شیکوکو) محسوب می‌شود. فاصله جزیرۀ «گربه های پیر» تا خشکی اصلی ژاپن با یک قایق مسافربری کوچک (شناور آئوشیما مارو) در حدود ۳۵ دقیقه طی می‌شود. در جزیرۀ «گربه های پیر» هیچ‌گونه جاده ماشین‌رو، خط ریلی، خودرو یا وسیله نقلیه موتوری وجود ندارد و ارتباط آن با جهان تنها از طریق دو سرویس قایق روزانه (در صورت مساعد بودن شرایط آب‌وهوا) حفظ می‌شود.
تاریخچه ورود گربه های پیر؛ از سربازان شکار موش تا مالکان جزیره
سکونت دائمی در آئوشیما به حدود ۴۰۰ سال پیش (قرن هفدهم میلادی) بازمی‌گردد. در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ پس از جنگ جهانی دوم، جزیرۀ «گربه های پیر» به یکی از پررونق‌ترین پایگاه‌های صید ساردین در غرب ژاپن بدل شد و جمعیتی بالغ بر ۸۸۰ تا ۹۰۰ نفر در آن زندگی می‌کردند. معضل اصلی ماهیگیران، هجوم انبوه موش‌های سیاه به انبارهای ماهی، جویدن تورهای ابریشمی و کابل‌های قایق‌های چوبی بود. ماهیگیران برای مقابله با این معضل، شماری گربه اهلی را به جزیره منتقل کردند.
با زوال صنعت صید ساردین در دهه‌های بعدی، جوانان برای یافتن کار راهی کلان‌شهرهای توکیو و اوزاکا شدند. با کاهش جمعیت انسان‌ها و نبود هیچ شکارچی طبیعی (مانند سگ، روباه یا گرگ)، جمعیت گربه های پیر بدون مانع افزایش یافت و گربه‌ها آزادانه در کوچه‌ها و خانه‌های چوبی متروکه تکثیر شدند، تا جایی که در سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ نسبت گربه به انسان از ۱۰ به ۱ عبور کرد و سوژه داغ شبکه‌های اجتماعی جهانی شد.
جدول مقایسه‌ای وضعیت جزیره آئوشیما در گذر زمان
| شاخص آماری و زیستی | دوره اوج شهرت (۲۰۱۳ – ۲۰۱۷) | وضعیت کنونی (جزیره گربه های پیر) |
|---|---|---|
| جمعیت انسان‌های ساکن | حدود ۱۵ تا ۲۰ نفر | تنها ۳ نفر سالمند (بالای ۷۰ و ۸۰ سال) |
| جمعیت کل گربه‌ها | بیش از ۲۰۰ قلاده | حدود ۸۰ قلاده |
| نسبت عددی گربه به انسان | تقریباً ۱۰ به ۱ | حدود ۲۷ به ۱ |
| وضعیت سنی گربه‌ها | متنوع از توله‌گربه‌ها تا گربه‌های بالغ | همگی بالای ۷ سال (دوران کهولت زیستی) |
| تولد بچه‌گربه‌های جدید | مداوم در طول سال | صفر (از پاییز ۲۰۱۸ تاکنون) |
| وضعیت عقیم‌سازی (TNR) | بسیار محدود یا ناموجود | عقیم‌سازی عمومی (توسط بنیاد دوبوتسو کیکین) |
| مشکلات شایع سلامتی | زخم‌های ناشی از دعوای قلمرویی | بیماری هم‌خونی ژنتیکی، کوری و نارسایی تنفسی |
چرا نام این مکان به «جزیره گربه های پیر» تغییر یافت؟
تا پیش از سال ۲۰۱۸، آئوشیما تنها با نام «جزیره گربه های پیر» (Neko no Shima) شناخته می‌شد. اما سه رویداد پیوسته ساختار زیستی آن را دگرگون کرد و رسانه‌ها نام آن را به «جزیره گربه های پیر» تغییر دادند:
- اجرای برنامه عقیم‌سازی سراسری در سال ۲۰۱۸: با کاهش شدید توان جسمی ساکنان سالخورده در نگهداری از حیوانات و شکایت از بوی نامطبوع و بیماری، شهرداری ناگاهاما با همکاری بنیاد حمایت از حیوانات «دوبوتسو کیکین» (Dobutsu Kikin) بیش از ۲۱۰ قلاده گربه را زنده‌گیری و جراحی عقیم‌سازی کرد. برای نشانه‌گذاری، نوک گوش گربه‌ها شکافی به شکل گلبرگ شکوفه گیلاس خورد (که در زبان ژاپنی به آن‌ها ساکورا نکو یا گربه شکوفه‌ای می‌گویند).
- توقف کامل چرخه تولیدمثل: از زمان اتمام پروژه در اکتبر ۲۰۱۸، هیچ گربه بارداری در جزیره باقی نماند و هیچ تولد جدیدی رخ نداد. از نظر بیولوژیکی، گربه‌های بالای ۷ سال در رده گربه‌های سالخورده (Senior Cats) دسته‌بندی می‌شوند؛ بنابراین در حال حاضر ۱۰۰ درصد گربه‌های آئوشیما کهنسال هستند.
- شیوع بیماری‌های هم‌خونی (Inbreeding): به دلیل محصور بودن جزیره و جفت‌گیری‌های متوالی میان فرزندان و والدین طی چند دهه، نقایص ژنتیکی عمیقی بروز کرده است. بر اساس گزارش روزنامه گاردین، حدود یک‌سوم گربه‌ها به نابینایی یک یا هر دو چشم، ناهنجاری‌های تنفسی و افتادگی مفاصل دچارند و رنگ پوشش بیش از ۷۰ درصد آن‌ها ناشی از جهش ژنتیکی مشترک، نارنجی و لاکی است.
نائوکو کامیموتو؛ فداکاری زنی که «مادر گربه‌ها» نام گرفت
رسیدگی به ده‌ها گربه فرتوت و کهنسال نیازمند مراقبتی مداوم است. زنی ۷۴ ساله به نام «نائوکو کامیموتو» (Naoko Kamimoto) که به عنوان جوان‌ترین ساکن جزیره شناخته می‌شود، نماد اصلی بقای این حیوانات است. او که پس از ازدواج با همسر بومی‌اش «هیدنوری» به جزیره آمده، ریاست انجمن محلی حفاظت از گربه‌های آئوشیما را بر عهده دارد. برنامه روزانه خانم کامیموتو شامل وظایف زیر است:
- توزیع غذا در دو نوبت ثابت صبح و عصر در محوطه‌های مشخص شده بندرگاه.
- رساندن دارو، قطره‌های چشمی و آنتی‌بیوتیک به گربه‌های بیمار و عفونی.
- پاک‌سازی فضولات و خاک‌اندازهای عمومی تعبیه‌شده در معابر برای حفظ بهداشت جزیره.
- یافتن گربه‌هایی که به علت کهولت سن در گوشه‌های دنج جان باخته‌اند و دفن مخفیانه آن‌ها در تپه‌های جزیره برای حفظ حرمت حیوانات.
غذای این گربه‌ها نه از بودجه دولتی، بلکه از طریق بسته‌های پستی حمایتی تأمین می‌شود که شهروندان و دوستداران حیوانات از سراسر خاک ژاپن مستقیماً به نام خانم کامیموتو ارسال می‌کنند.
واقعیت تلخ امکانات رفاهی و گردشگری در آئوشیما
برخلاف تبلیغات فانتزی شبکه‌های اجتماعی، آئوشیما هرگز یک تفرجگاه توریستی نبوده و نیست:
- هیچ هتل، مهمان‌پذیر، اقامتگاه بوم‌گردی یا مسافرخانه‌ای در جزیره وجود ندارد.
- هیچ فروشگاه، سوپرمارکت، رستوران، کافه یا حتی دستگاه خودکار فروش نوشیدنی (که در سراسر ژاپن رایج است) در این جزیره مستقر نیست.
- گردشگران باید تمام زباله‌ها، آب نوشیدنی و خوراک شخصی خود را بازگردانند؛ حتی سرویس بهداشتی عمومی جزیره به یک توالت اضطراری بسیار ساده در اسکله محدود است.
- قایق مسافربری روزانه ظرفیت بسیار محدودی (حدود ۳۰ تا ۳۴ مسافر) دارد و اولویت سوار شدن همواره با بار ساکنان و بسته‌های درمانی است.
آئوشیما؛ استعاره‌ای تمام‌عیار از بحران ابرسالخوردگی ژاپن
ژاپن با پدیده‌ای موسوم به Chō-kōreika (جامعه ابرسالخورده) روبروست؛ جایی که بیش از ۳۰ درصد جمعیت کشور بالای ۶۵ سال سن دارند و هزاران روستای دورافتاده به «گِنکای شوراکو» (روستاهای مرزی در آستانه نابودی) بدل شده‌اند. جزیره گربه های پیر آینه‌ای تمام‌نما از سرنوشت کل این کشور است؛ جامعه‌ای که بدون تولد نوزاد و بدون جایگزینی نسل جوان، هم در میان انسان‌ها و هم در میان حیوانات دست‌آموز به خط پایان جمعیتی رسیده است.
سرنوشت نهایی؛ چه آینده‌ای در انتظار جزیره گربه‌های پیر است؟
امید به زندگی معمول گربه‌های خانگی حدود ۱۲ تا ۱۵ سال است. با توجه به شرایط زیستی سخت محیط‌های جزیره‌ای و این که تمامی گربه‌های آئوشیما از سال ۲۰۱۸ حداقل هفت‌ساله هستند، پیش‌بینی دامپزشکان و مسئولان محلی قطعی است: ظرف ۳ الی ۶ سال آینده، نسل گربه‌های آئوشیما به پایان خواهد رسید. با درگذشت یا انتقال ۳ ساکن سالخورده به مراکز درمانی سالمندان شیکوکو، جزیره آئوشیما برای نخستین بار پس از چهار قرن، کاملاً خالی از سکنه، خاموش و به یک جزیره متروکه تبدیل خواهد شد.
نتیجه‌گیری
داستان جزیره گربه های پیر (آئوشیما) روایتی عمیق و اندوه‌بار از پیامدهای تلاقی بحران جمعیتی و دست‌کاری‌های انسانی در طبیعت است. گربه‌هایی که روزگاری برای نجات اقتصاد یک بندر ماهیگیری آورده شدند و زمانی نماد جذابیت اینترنتی ژاپن بودند، امروز در سکوت خانه‌های خالی و فرسوده، واپسین ایام زیست خود را سپری می‌کنند. آئوشیما درس بزرگی درباره مسئولیت اخلاقی انسان در قبال حیات وحش و زنگ خطری جدی درباره ناپایداری جوامعی است که پیوند میان نسل‌ها و زادوولد را از دست داده‌اند.
پرسش‌های متداول درباره جزیره گربه های پیر
جزیره گربه های پیر دقیقاً در کجا واقع شده است؟
این جزیره که نام رسمی آن «آئوشیما» (Aoshima) است، در استان اهیمه (Ehime) در جنوب غربی ژاپن و در آب‌های دریای داخلی ستو قرار دارد.
چرا رسانه‌ها آن را جزیره گربه های پیر می‌نامند؟
به دلیل اینکه از زمان اجرای طرح عقیم‌سازی سراسری در اکتبر ۲۰۱۸، هیچ بچه‌گربه‌ای در آن به دنیا نیامده و تمام گربه‌های جزیره در حال حاضر کهنسال و بالای ۷ سال هستند.
هم‌اکنون چه تعداد گربه و چه تعداد انسان در جزیرۀ «گربه های پیر» زندگی می‌کنند؟
طبق آخرین برآوردهای رسمی و میدانی، حدود ۸۰ قلاده گربه سالخورده و تنها ۳ نفر ساکن انسان سالخورده در جزیره باقی مانده‌اند.
نسبت گربه به انسان در جزیرۀ «گربه های پیر» چقدر است؟
در حال حاضر نسبت گربه‌ها به انسان‌ها تقریباً ۲۷ به ۱ است (حدود ۸۰ گربه در برابر ۳ ساکن).
«مادر گربه‌ها» کیست و چه نقشی دارد؟
خانم نائوکو کامیموتو (Naoko Kamimoto)، ساکن ۷۴ ساله جزیره است که روزانه دو نوبت به گربه‌ها غذا می‌دهد، داروهایشان را تأمین می‌کند و گربه‌های مرده را به خاک می‌سپارد.
غذای این تعداد گربه چگونه تأمین می‌شود؟
هزینه و غذای گربه‌ها به صورت بسته‌های پستی کمکی توسط حامیان حیوانات و خیرین از نقاط مختلف سراسر ژاپن برای ساکنان ارسال می‌شود.
چرا بسیاری از گربه‌های آئوشیما دچار نابینایی یا بیماری هستند؟
به علت محصور بودن جزیره و دهه‌ها زادوولد هم‌خونی (Inbreeding)، گربه‌ها به ناهنجاری‌های ژنتیکی موروثی نظیر کوری، عفونت چشم و مشکلات ریوی مبتلا شده‌اند.
آیا آئوشیما همان جزیره گربه‌های تاشیروجیما است؟
خیر؛ ژاپن حدود ۱۱ جزیره گربه دارد. تاشیروجیما در استان میاگی (شمال ژاپن) دارای هتل و زیرساخت گردشگری فعال است؛ اما آئوشیما در استان اهیمه فاقد هرگونه امکانات بوده و به «جزیره گربه های پیر» مشهور است.
آیا مسافران می‌توانند شب را در جزیرۀ «گربه های پیر» اقامت کنند؟
خیر؛ در آئوشیما هیچ هتل، مهمانسرا یا اقامتگاهی وجود ندارد و بازدیدکنندگان باید با آخرین قایق بعدازظهر جزیره را ترک کنند.
آینده جزیرۀ «گربه های پیر» پس از مرگ گربه‌ها چه خواهد شد؟
با مرگ طبیعی آخرین گربه‌های کهنسال و عدم توانایی یا فوت ۳ ساکن سالمند، جزیرۀ «گربه های پیر» به طور دائمی متروکه و خالی از هرگونه سکنه خواهد شد.
