فصل سرما امسال با چالش‌های ساختاری پیچیده‌تری در حوزه تأمین انرژی همراه خواهد بود. با وجود تلاش‌های شبانه‌روزی صورت‌گرفته برای بازسازی و ترمیم زیرساخت‌های آسیب‌دیده، بخش قابل‌توجهی از توان تولید انرژی کشور همچنان در مدار بهره‌برداری قرار ندارد. این موضوع نه‌تنها زنگ خطری جدی برای سیستم توزیع انرژی محسوب می‌شود، بلکه ضرورت تغییر الگوهای مصرف و اتخاذ راهبردهای پیشگیرانه را در تمامی سطوح خانگی، تجاری و صنعتی دوچندان کرده است.
ابعاد بحران و خروج ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز
هوشنگ صیدالی، مدیر امور هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران، با اشاره به گستردگی شبکه سراسری و حجم کلان توزیع انرژی در کشور، تشریح کرد که رشد بی‌رویه مصرف در سال‌های گذشته همگام با توسعه زیرساخت‌ها نبوده و همین ناهماهنگی، پدیده «ناترازی انرژی» را به یکی از جدی‌ترین چالش‌های ملی مبدل ساخته است.
وی در تبیین ریشه‌های این وضعیت اظهار داشت:
«اگر در سال‌های گذشته برنامه‌ریزی به‌گونه‌ای انجام می‌شد که در بخش خانگی از انرژی‌های جایگزین نیز استفاده شود شاید امروز با مشکلات فعلی مواجه نبودیم. با این حال طی چند سال گذشته با ناترازی انرژی روبه‌رو بوده‌ایم و در فصل زمستان ناچار می‌شدیم برای یک تا دو ماه محدودیت‌هایی را برای تأسیسات و صنایع اعمال کنیم به این معنا که امکان تأمین تمام ظرفیت موردنیاز برخی واحد‌ها وجود نداشت.»
صیدالی همچنین با اشاره به خسارت‌های وارده به تأسیسات حیاتی گازی در اواخر اسفندماه سال گذشته افزود که باوجود تلاش‌های بی‌وقفه برای احیای ظرفیت‌های آسیب‌دیده و بازگشت بخشی از خطوط به مدار، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید همچنان از دسترس خارج است؛ امری که شرایط زنجیره تأمین را در مقایسه با سال‌های گذشته به‌مراتب دشوارتر می‌سازد.
وضعیت ۱۱ استان در تیررس محدودیت‌های گازی و افت فشار
بر اساس مدل‌سازی‌ها و پیش‌بینی‌های انجام‌شده توسط بخش مهندسی و دیسپاچینگ شرکت ملی گاز، مدیریت بهینه مصرف در مناطق سردسیر و به ویژه خطوط پایانی شبکه از اهمیت حیاتی برخوردار است. چالش اصلی متوجه استان‌هایی است که به دلیل فاصله زیاد از منابع تولید مرکزی و حجم بالای تقاضا، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر افت فشار دارند.
وضعیت تو جغرافیایی و استان‌های درگیر در جدول زیر به تفکیک بررسی شده است:
| منطقه و محدوده جغرافیایی | وضعیت و استان‌های درگیر | سطح ریسک و ضرورت مدیریت |
|---|---|---|
| استان‌های شمالی (بحرانی) | خراسان شمالی، مازندران و گلستان | بسیار بالا (به دلیل انتهای خطوط انتقال و پیک بالای مصرف) |
| استان‌های شمال‌غرب و غرب | ۸ استان دیگر در بخش‌های شمال‌غرب کشور | متوسط به بالا (احتمال اعمال محدودیت‌های مقطعی) |
خط قرمز شرکت ملی گاز؛ صیانت از آرامش و گرمای منازل شهروندان
مقام مسئول در شرکت ملی گاز با تأکید بر اینکه خط قرمز این مجموعه، تأمین پایدار گرمای منازل و پایداری شبکه در بخش خانگی است، خاطرنشان کرد که تمامی توان مهندسی و عملیاتی کشور بر جلوگیری از هرگونه قطعی گاز خانگی متمرکز شده است.
با این وجود، با توجه به حجم محدودیت‌های تولید، هشدارهای جدی به بخش‌های صنعتی و عمده داده شده است تا با ذخیره‌سازی به‌موقع سوخت دوم (مایع)، آمادگی لازم را برای روزهای اوج سرما داشته باشند تا چرخه تولید و اقتصاد ملی بدون وقفه به کار خود ادامه دهد.
نتیجه‌گیری
ناترازی انرژی و چالش‌های ناشی از خروج ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید، زمستان پیش‌رو را به آزمونی مهم برای شبکه انرژی و شهروندان تبدیل کرده است. در حالی که شرکت ملی گاز تمام تلاش خود را برای صیانت از جریان گاز بخش خانگی به کار بسته، عبور کم‌خطر از این فصل سرد مستزم مشارکت همگانی، رعایت الگوهای بهینه مصرف و همکاری فعال صنایع در استفاده از سوخت‌های جایگزین است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. چرا زمستان امسال با ناترازی و کمبود گاز شدیدتری مواجه است؟
به دلیل رشد سالانه مصرف، توسعه‌نیافتن متوازن زیرساخت‌های جایگزین و خروج ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور در پی حوادث و آسیب‌های زیرساختی اسفندماه گذشته.
۲. چه تعداد از استان‌های کشور در معرض محدودیت‌های گازی قرار دارند؟
بر اساس گزارش‌های شرکت ملی گاز، ۱۱ استان کشور به دلیل قرارگیری در خطوط پایانی شبکه یا اقلیم سرد، احتمالاً با محدودیت‌های مقطعی مواجه خواهند شد.
۳. کدام استان‌های کشور در وضعیت بحرانی‌تری نسبت به بقیه قرار دارند؟
استان‌های خراسان شمالی، مازندران و گلستان به دلیل واقع شدن در انتهای خطوط انتقال و حجم بالای تقاضا، حساسیت و ریسک بالاتری دارند.
۴. آیا احتمال قطعی گاز بخش خانگی وجود دارد؟
اولویت نخست و خط قرمز شرکت ملی گاز، حفظ پایداری جریان گاز در بخش خانگی است و تمام تلاش‌ها بر جلوگیری از قطعی گاز منازل متمرکز شده است.
۵. وضعیت تأمین گاز صنایع در زمستان پیش‌رو چگونه خواهد بود؟
ص صنایع موظف شده‌اند برای روزهای اوج مصرف و پیک سرما، ذخیره‌سازی سوخت دوم را با جدیت انجام دهند تا با اعمال محدودیت‌های احتمالی، تولید متوقف نشود.
۶. چه میزان از ظرفیت تولید گاز کشور پس از حوادث سال گذشته همچنان خارج از مدار است؟
حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور همچنان پس از آسیب‌های وارده در دست تعمیر و خارج از شبکه بهره‌برداری است.
۷. نقش مردم در کاهش اثرات ناترازی انرژی چیست؟
رعایت دمای آسایش در منازل (تنظیم سیستم‌های گرمایشی روی دمای استاندارد) و کاهش ۱۰ درصدی مصرف، نقش کلیدی در عبور بی‌خطر از زمستان دارد.
۸. آیا محدودیت‌های اعمال‌شده برای صنایع از پیش اعلام می‌شود؟
بله، محدودیت‌ها بر اساس دیسپاچینگ شبکه و به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده و هماهنگ با وزارتخانه‌های ذی‌ربط اعمال می‌شود تا کمترین آسیب به واحدهای تولیدی وارد شود.
۹. چرا استان‌های شمالی با چالش افت فشار روبه‌رو می‌شوند؟
چون در انتهای شبکه انتقال سراسری قرار دارند و افت فشار در خطوط اصلی مستقیماً بر میزان دسترسی این مناطق تأثیر می‌گذارد.
۱۰. چه راهکارهایی برای بلندمدت جهت حل بحران ناترازی انرژی در نظر گرفته شده است؟
توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌ها، هوشمندسازی موتورخانه‌ها و افزایش راندمان پالایشگاه‌ها از جمله راهبردهای کلیدی است.
