زمینههای تاریخی و طرحریزی بزرگترین حمله تروریستی قرن
صبح سهشنبه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ (۲۰ شهریور ۱۳۸۰)، جهان با سلسلهای از حملات هماهنگ و انتحاری مواجه شد که توسط ۱۹ تن از اعضای شبکه القاعده هدایت میشد. این نقشه که توسط خالد شیخ محمد طراحی و تحت تایید و فرماندهی اسامه بنلادن به اجرا درآمد، «طرح هواپیماها» نام داشت. ربایندگان در قالب چهار تیم به پروازهای صبحگاهی خطوط هوایی مختلف در سواحل شرقی آمریکا که مخازن سوخت آنها برای پروازهای طولانی به سمت کالیفرنیا لبریز بود، نفوذ کردند.
انتخاب هواپیماهای مسافربری سنگین بوئینگ ۷۵۷ و ۷۶۷ به این دلیل بود که سوخت حجیم آنها نقش یک بمب حرارتی عظیم را ایفا کند و بیشترین تخریب ساختاری را بر سازههای فولادی و اداری وارد آورد.
حمله به مرکز تجارت جهانی؛ فروریختن برجهای دوقلو در منهتن
نخستین ضربه در ساعت ۰۸:۴۶ صبح به وقوع پیوست؛ جایی که پرواز شماره ۱۱ خطوط هوایی امریکن ایرلاینز (یک فروند بوئینگ ۷۶۷) با سرعت بالا به طبقات ۹۳ تا ۹۹ برج شمالی مرکز تجارت جهانی (WTC 1) اصابت کرد. در دقایق نخست، رسانهها و افکار عمومی گمان میکردند که این رویداد یک خطای انسانی یا نقص فنی مرگبار هوایی بوده است.
اما تنها ۱۷ دقیقه بعد، در ساعت ۰۹:۰۳ صبح، پرواز ۱۷۵ شرکت یونایتد ایرلاینز در پخش زنده تلویزیونی بینالمللی به طبقات ۷۷ تا ۸۵ برج جنوبی (WTC 2) برخورد کرد. با این ضربه، شکی باقی نماند که ایالات متحده آمریکا هدف یک حمله همهجانبه قرار گرفته است. حرارت ناشی از سوختن سوخت جت، اسکلت فولادی سازهها را تضعیف کرد و برج جنوبی پس از ۵۶ دقیقه و برج شمالی پس از ۱۰۲ دقیقه از زمان اصابت، به طور کامل فرو ریختند.
پرواز ۷۷ امریکن ایرلاینز و اصابت به قلب نظامی آمریکا (پنتاگون)
در حالی که تمام نگاهها به نیویورک دوخته شده بود، سومین تیم تروریستی به رهبری هانی حنجور کنترل پرواز ۷۷ امریکن ایرلاینز را که از فرودگاه واشنگتن دالس به مقصد لسآنجلس در پرواز بود، به دست گرفتند. ربایندگان پس از غیرفعال کردن ترانسپوندر، مسیر هواپیما را به سمت پایتخت برگرداندند.
در ساعت ۰۹:۳۷ صبح، این بوئینگ ۷۵۷ با سرعتی فراتر از ۸۵۰ کیلومتر بر ساعت به ضلع غربی ساختمان پنتاگون (مقر وزارت دفاع آمریکا) در آرلینگتون ویرجینیا اصابت کرد. این حمله علاوه بر جان باختن ۶۴ سرنشین هواپیما، به کشته شدن ۱۲۵ نفر از پرسنل نظامی و غیرنظامی پنتاگون و ریزش بخشی از سازه پنجضلعی انجامید.
معمای پرواز ۹۳؛ آیا هدف نهایی کاخ سفید بود یا ساختمان کنگره؟
چهارمین و آخرین هواپیمای ربودهشده، پرواز ۹۳ یونایتد ایرلاینز بود؛ تنها پروازی که نتوانست به هدف تعیینشده تروریستها در پایتخت آمریکا برسد. بررسی اسناد امنیتی، بازجوییهای اعضای القاعده و گزارش رسمی کمیسیون ۱۱ سپتامبر نشان میدهد که در میان فرماندهان عملیات بر سر انتخاب هدف میان «کاخ سفید» و «ساختمان کنگره آمریکا (کپیتول)» اختلافنظر وجود داشته است:
- دیدگاه بنلادن: اسامه بنلادن اصرار ویژهای بر کوبیدن هواپیما به کاخ سفید به عنوان نماد عالی قدرت اجرایی و ریاستجمهوری آمریکا داشت.
- دیدگاه خلبانان و طراحان عملیات: محمد عطا (فرمانده میدانی) و زیاد جراح (خلبان پرواز ۹۳) معتقد بودند هدف قرار دادن کاخ سفید از نظر ناوبری هوایی و استتار میان درختان و ساختمانهای مجاور بسیار دشوار است و ساختمان عظیم کنگره به عنوان نماد قدرت قانونگذاری، هدفی آشکارتر و دستیافتنیتر به شمار میرود.
- شواهد ناوبری رادیویی: دادههای پروازی نشان میدهد زیاد جراح در ساعت ۰۹:۵۵ فرکانس ناوبری VOR فرودگاه ملی ریگان واشنگتن را روی سیستم کابین تنظیم کرده بود تا مستقیماً به سوی مرکز واشنگتن پرواز کند. به دلیل تخلیه همزمان کاخ سفید و کنگره در ساعت ۰۹:۴۵، مسافران این پرواز با مقاومت خود مانع از بروز فاجعهای نمادین در هر یک از این دو مرکز شدند.
شورش در ارتفاع ۳۰ هزار پایی؛ آخرین مکالمات و سقوط در شنکسویل
پرواز ۹۳ که با ۴۲ دقیقه تاخیر از فرودگاه نیوآرک پرواز کرده بود، دیرتر از سایر پروازها ربوده شد. این تاخیر سرنوشتساز به مسافران و خدمه پرواز اجازه داد از طریق تلفنهای ماهوارهای داخل کابین و موبایل با خانوادهها و مقامات تماس بگیرند و متوجه شوند که حملات همزمان به نیویورک و پنتاگون ماهیتی کاملاً انتحاری داشته است.
مسافران با آگاهی از اینکه تسلیم شدن به معنای مرگ حتمی و نابودی پایتخت است، تصمیم به حمله دستهجمعی به کابین خلبان گرفتند. پس از ادای جمله مشهور «آمادهاید بچهها؟ بزنیم بریم!» (Let’s Roll) توسط تاد بیمر، مسافران با استفاده از چرخدستیهای مهمانداری و آب جوش تلاش کردند درب کابین را بشکنند. زیاد جراح برای برهم زدن تعادل مسافران هواپیما را به چپ و راست و بالا و پایین چرخاند و در نهایت پس از ورود مسافران به کابین، هواپیما در ساعت ۱۰:۰۳:۱۱ صبح در دشتهای شنکسویل پنسیلوانیا با سرعت بیش از ۹۰۰ کیلومتر بر ساعت به زمین برخورد کرد و تمام ۴۴ سرنشین آن جان باختند.
گاهشمار لحظهبهلحظه وقایع روز ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱
مرور زمانبندی دقیق رخدادهای این روز، سرعت و ابعاد پیچیده عملیات را نمایان میسازد:
- ۰۷:۵۹ صبح: پرواز شماره ۱۱ امریکن ایرلاینز از بوستون به مقصد لسآنجلس برمیخیزد.
- ۰۸:۱۴ صبح: پرواز شماره ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز از بوستون به پرواز درمیآید.
- ۰۸:۲۰ صبح: پرواز شماره ۷۷ امریکن ایرلاینز از فرودگاه واشنگتن دالس حرکت میکند.
- ۰۸:۴۲ صبح: پرواز شماره ۹۳ یونایتد ایرلاینز پس از ۴۲ دقیقه تاخیر از نیوآرک پرواز میکند.
- ۰۸:۴۶ صبح: پرواز ۱۱ به برج شمالی مرکز تجارت جهانی برخورد میکند.
- ۰۹:۰۳ صبح: پرواز ۱۷۵ به برج جنوبی مرکز تجارت جهانی اصابت میکند.
- ۰۹:۲۸ صبح: کابین پرواز ۹۳ بر فراز اوهایو توسط تروریستها تسخیر میشود.
- ۰۹:۳۷ صبح: پرواز ۷۷ به ساختمان پنتاگون برخورد میکند.
- ۰۹:۴۵ صبح: فرمان تخلیه اضطراری کاخ سفید، کنگره و بستن کامل حریم هوایی آمریکا صادر میشود.
- ۰۹:۵۷ صبح: خیزش و شورش شجاعانه مسافران پرواز ۹۳ برای بازپسگیری کابین آغاز میشود.
- ۰۹:۵۹ صبح: برج جنوبی مرکز تجارت جهانی پس از ۵۶ دقیقه آتشسوزی فرومیریزد.
- ۱۰:۰۳ صبح: پرواز ۹۳ در دشتهای شنکسویل پنسیلوانیا سرنگون میشود.
- ۱۰:۲۸ صبح: برج شمالی مرکز تجارت جهانی به طور کامل فرومیریزد.
تلفات انسانی، تخلیه پایتخت و پیامدهای ژئوپلیتیکی جهانی
حملات ۱۱ سپتامبر در مجموع منجر به جان باختن ۲،۹۷۷ انسان بیگناه (به غیر از ۱۹ رباینده) از دهها کشور جهان شد. از این تعداد، ۲،۷۵۳ نفر در برجهای دوقلو، ۱۸۴ نفر در پنتاگون و ۴۰ نفر از مسافران و کادر پرواز در شنکسویل جان باختند. همچنین ۳۴۳ آتشنشان و دهها مامور پلیس و امدادگر در حین عملیات نجات جان خود را از دست دادند.
این رویداد پیامدهای عمیق سیاسی و نظامی به همراه داشت که از جمله آنها میتوان به اعلام «جنگ جهانی علیه تروریسم»، تأسیس وزارت امنیت میهن آمریکا (DHS)، تصویب قانون میهنپرستی (Patriot Act)، تحول در استانداردهای امنیت پرواز و فرودگاهی (TSA) و در نهایت تهاجم نظامی به افغانستان و عراق اشاره کرد.
جدول مقایسه ۴ پرواز ربودهشده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱
جزئیات و مشخصات فنی چهار پرواز درگیر در حوادث ۱۱ سپتامبر به شرح جدول زیر است:
| شماره پرواز | نوع هواپیما | مبدأ / مقصد | هدف مورد اصابت / فرجام | زمان برخورد / سقوط | تعداد قربانیان (سرنشینان) |
|---|---|---|---|---|---|
| امریکن ایرلاینز ۱۱ | Boeing 767-200ER | بوستون به لسآنجلس | برج شمالی مرکز تجارت جهانی | ۰۸:۴۶ صبح | ۸۷ نفر (بهعلاوه ۵ تروریست) |
| یونایتد ایرلاینز ۱۷۵ | Boeing 767-200 | بوستون به لسآنجلس | برج جنوبی مرکز تجارت جهانی | ۰۹:۰۳ صبح | ۶۰ نفر (بهعلاوه ۵ تروریست) |
| امریکن ایرلاینز ۷۷ | Boeing 757-200 | واشنگتن دالس به لسآنجلس | ضلع غربی ساختمان پنتاگون | ۰۹:۳۷ صبح | ۵۹ نفر (بهعلاوه ۵ تروریست) |
| یونایتد ایرلاینز ۹۳ | Boeing 757-200 | نیوآرک به سانفرانسیسکو | ناکام ماند (سقوط در شنکسویل پنسیلوانیا) | ۱۰:۰۳ صبح | ۴۰ نفر (بهعلاوه ۴ تروریست) |
نتیجهگیری
حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ صرفاً یک رویداد تروریستی محلی نبود، بلکه نقطه عطفی تاریخی در دکترین امنیتی، پروازی و روابط بینالملل به شمار میرود. تحلیل اسناد معتبر تاریخی اثبات میکند که اگر مقاومت مسافران پرواز ۹۳ رخ نمیداد، نمادهای عالی حاکمیت سیاسی آمریکا یعنی کاخ سفید یا ساختمان کنگره با فاجعهای جبرانناپذیر مواجه میشدند. فداکاری سرنشینان این پرواز توانست آخرین حلقه از زنجیره مرگبار ۱۱ سپتامبر را ناکام بگذارد و چهره پایتخت آمریکا را از تخریبی عظیم مصون دارد.
پرسشهای متداول درباره ۱۱ سپتامبر و فرجام حمله به کاخ سفید
آیا کاخ سفید در ۱۱ سپتامبر هدف حمله مستقیم قرار گرفت؟
خیر؛ هواپیمایی که احتمالاً به سمت کاخ سفید یا ساختمان کنگره در حال حرکت بود (پرواز ۹۳ یونایتد)، به دلیل شورش و مقاومت مسافران پیش از رسیدن به واشنگتن در شنکسویل پنسیلوانیا سقوط کرد.
هدف اصلی پرواز ۹۳ یونایتد ایرلاینز دقیقاً چه ساختمانی بود؟
بر اساس گزارش کمیسیون ۱۱ سپتامبر و اعترافات طراحان عملیات مانند خالد شیخ محمد، هدف نهایی «ساختمان کنگره آمریکا (کپیتول)» یا «کاخ سفید» بود که ربایندگان به هیچیک نرسیدند.
چرا پرواز ۹۳ نتوانست مانند سه هواپیمای دیگر به هدف خود برسد؟
به دلیل تاخیر ۴۲ دقیقهای در پرواز و اطلاع مسافران از ماهیت انتحاری بودن هواپیمارباییها از طریق تماسهای تلفنی، مسافران تصمیم به حمله و تسخیر مجدد کابین گرفتند که مانع از اجرای نقشه ربایندگان شد.
تعداد کل قربانیان حملات ۱۱ سپتامبر چند نفر بود؟
در مجموع ۲،۹۷۷ نفر غیرنظامی و نیروهای امدادی به همراه ۱۹ هواپیماربا در نیویورک، پنتاگون و پنسیلوانیا کشته شدند.
کدام هواپیما به ساختمان پنتاگون اصابت کرد؟
پرواز شماره ۷۷ امریکن ایرلاینز (بوئینگ ۷۵۷) در ساعت ۰۹:۳۷ صبح به ضلع غربی ساختمان وزارت دفاع آمریکا برخورد کرد.
چرا برجهای دوقلوی مرکز تجارت جهانی فروریختند؟
برخورد با سرعت بالا و سوختن هزاران لیتر بنزین جت باعث ذوب شدن پوششهای ضدحریق و تضعیف ستونهای اسکلت فولادی سازه شد که در نهایت منجر به ریزش طبقات روی یکدیگر گردید.
چه سازمانی مسئولیت حملات ۱۱ سپتامبر را بر عهده داشت؟
شبکه تروریستی القاعده به سرکردگی اسامه بنلادن و با طراحی عملیاتی خالد شیخ محمد مجری این حملات بودند.
چه تغییراتی پس از ۱۱ سپتامبر در هوانوردی بینالمللی ایجاد شد؟
قفل شدن نفوذناپذیر درب کابین خلبان، تشکیل اداره امنیت حملونقل (TSA)، بازرسیهای بدنی و چمدانی پیشرفته و سختگیری شدید در صدور ویزا از پیامدهای مستقیم این واقعه بود.
جورج دبلیو بوش در زمان وقوع حملات کجا حضور داشت؟
رئیسجمهور وقت آمریکا در یک مدرسه ابتدایی در ساراسوتا ایالت فلوریدا در حال بازدید بود و خبر حمله به برج دوم را از رئیس دفتر خود دریافت کرد.
کلمه مشهور «Let’s Roll» در وقایع ۱۱ سپتامبر به چه معناست و متعلق به چه کسی بود؟
این جمله به معنای «بزنیم بریم / شروع کنیم» توسط تاد بیمر، یکی از مسافران شجاع پرواز ۹۳، پشت خط تلفن ادا شد و به رمز آغاز خیزش مسافران برای مقابله با ربایندگان تبدیل گردید.
