تولید روزانه ۳ هزار و ۳۰۰ تن تخم مرغ و چالش مازاد عرضه
طبق اظهارات حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن، حجم تولید روزانه تخم‌مرغ در کشور به رقمی بین ۳ هزار و ۲۰۰ تا ۳ هزار و ۳۰۰ تن رسیده است. به طور سنتی، بازه زمانی ۱۰ شهریور تا اواسط مهرماه هر سال اوج مصرف این کالای اساسی در سبد غذایی خانوار به شمار می‌آید. با این حال، شتاب در حجم تولید داخلی سبب گردیده که حجم عرضه بر کشش تقاضای مصرف‌کنندگان غلبه کند.
مازاد ایجادشده مانع از آن است که محصول نهایی با ارزش واقعی و منطبق بر هزینه‌های جاری تولید به بازار عرضه شود و تعادل عرضه و تقاضا به سمت افت نرخ‌های پایه سنگینی می‌کند.
شکاف ۱۰۰ هزار تومانی؛ نرخ پیشنهادی در برابر قیمت واقعی درب مرغداری
یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعلی زنجیره تولید، افزایش نرخ نهاده‌ها در بازارهای بین‌المللی است که مستقیماً بهای تمام‌شده مرغداری‌ها را متأثر ساخته است. اتحادیه مرغداران میهن با محاسبه تمامی متغیرهای تولید، نرخ تمام‌شده هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری برای مهرماه ۱۴۰۵ را ۳۰۴ هزار تومان برآورد و به وزارت جهاد کشاورزی پیشنهاد داده است.
با این حال، در طول یک ماه اخیر متوسط قیمت معامله‌شده تخم‌مرغ درب مرغداری‌ها در محدوده ۲۰۵ تا ۲۱۰ هزار تومان درجا زده است. این اختلاف ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومانی در هر کیلوگرم، بیانگر زیان انباشته واحدهای پرورشی و عدم همخوانی درآمدها با بهای روز خوراک و نگهداری طیور است.
محاسبه قیمت مصرف‌کننده با احتساب سود ۲۳ درصدی
در ساختار قیمت‌گذاری محصولات اساسی، در نظر گرفتن حاشیه سود مصوب خرده‌فروشی و توزیع الزامی است. طبق محاسبات اقتصادی تشکل‌های صنفی، در صورت پذیرش نرخ پیشنهادی ۳۰۴ هزار تومانی درب واحد تولیدی و با احتساب سود ۲۳ درصدی زنجیره توزیع و مغازه‌داران، نرخ عادلانه هر کیلوگرم تخم‌مرغ برای مصرف‌کننده باید در بازه ۳۵۰ تا ۳۶۰ هزار تومان قرار گیرد.
اما به واسطه رکود تقاضا و فروش ارزان‌تر محصول درب واحدها، هم‌اکنون هر شانه تخم‌مرغ معمولی (حدود ۱.۸ تا ۲ کیلوگرم) با قیمتی بین ۵۰۰ تا ۵۲۰ هزار تومان در سطح خرده‌فروشی‌ها به دست خریداران می‌رسد که رقمی پایین‌تر از انتظارات زنجیره تأمین است.
جدول مقایسه هزینه‌ها و قیمت هر شانه تخم مرغ در مهر ۱۴۰۵
در جدول زیر، تفاوت نرخ‌های معاملاتی فعلی با نرخ‌های پیشنهادی و مبتنی بر هزینه تمام‌شده تولید ارائه شده است:
| عنوان شاخص | وضعیت فعلی در بازار | نرخ پیشنهادی اتحادیه (بر مبنای هزینه واقعی) |
|---|---|---|
| قیمت هر کیلوگرم درب مرغداری | ۲۰۵,۰۰۰ تا ۲۱۰,۰۰۰ تومان | ۳۰۴,۰۰۰ تومان |
| شکاف قیمتی درب واحد تولید | کاهش ۹۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ تومانی | تطابق با نرخ تورم نهاده‌های دامی |
| قیمت هر کیلوگرم برای مصرف‌کننده | حدود ۲۵۰,۰۰۰ تا ۲۶۰,۰۰۰ تومان | ۳۵۰,۰۰۰ تا ۳۶۰,۰۰۰ تومان (با سود ۲۳٪) |
| قیمت هر شانه تخم مرغ (۳۰ عددی) | ۵۰۰,۰۰۰ تا ۵۲۰,۰۰۰ تومان | ۷۰۰,۰۰۰ تا ۷۲۰,۰۰۰ تومان (تخمینی) |
| حجم تولید روزانه کشور | ۳,۲۰۰ الی ۳,۳۰۰ تن | تولید مازاد بر نیاز پیک داخلی |
| وضعیت سودآوری مرغدار | زیان انباشته به ازای هر کیلوگرم | حاشیه سود قانونی پایدار |
موانع صادرات تخم مرغ و ضرورت واگذاری به بخش خصوصی
یکی از راهکارهای تخلیه حباب مازاد عرضه و حفظ پایداری گله‌های تخم‌گذار، صادرات روان و منظم به بازارهای منطقه‌ای است. با این وجود، اتحادیه اعلام کرده روند صادرات در سال جاری رونق سال‌های گذشته را ندارد؛ چرا که فرآیندها به صورت مستقیم و مدیریت‌شده توسط وزارت جهاد کشاورزی کنترل می‌شود.
مطالبه اصلی تولیدکنندگان، واگذاری کامل تصدی‌گری‌های اجرایی، تنظیم بازار و بازاریابی برون‌مرزی به اتحادیه‌ها و تشکل‌های تخصصی غیردولتی است تا همانند گذشته با صادرات به‌موقع، فشار مازاد عرضه از دوش بازار داخل برداشته شده و از ورشکستگی واحدهای کوچک و متوسط جلوگیری به عمل آید.
پیامدهای تداوم قیمت‌گذاری غیراقتصادی برای زنجیره تأمین
ادامه روند افت قیمت به زیر بهای تمام‌شده نهاده‌ها می‌تواند زنگ خطری جدی برای ماه‌های پایانی سال و ایام عید باشد. هنگامی که مرغدار توان تأمین دان با نرخ‌های جهانی را نداشته باشد و هر کیلو تخم‌مرغ را با ۱۰۰ هزار تومان ضرر بفروشد، ناچار به کشتار زودهنگام مرغ‌های تخم‌گذار جوان روی می‌آورد؛ اقدامی که پیامد محتوم آن کاهش ناگهانی تیراژ تولید در زمستان و جهش چندبرابری قیمت‌ها در آینده خواهد بود.
سوالات متداول درباره قیمت تخم مرغ
۱. قیمت هر شانه تخم مرغ برای مصرف‌کننده در حال حاضر چقدر است؟
در حال حاضر هر شانه تخم‌مرغ بر مبنای نرخ درب مرغداری بین ۵۰۰ تا ۵۲۰ هزار تومان در بازار به فروش می‌رسد.
۲. قیمت پیشنهادی اتحادیه برای هر کیلو تخم مرغ درب مرغداری چقدر است؟
با احتساب رشد قیمت نهاده‌های دامی، نرخ ۳۰۴ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم به وزارت جهاد کشاورزی پیشنهاد شده است.
۳. مرغداران تخم‌مرغ را با چه نرخی به واسطه‌ها می‌فروشند؟
در یک ماه اخیر، هر کیلوگرم تخم‌مرغ به طور متوسط با قیمت ۲۰۵ تا ۲۱۰ هزار تومان درب مرغداری تحویل داده شده است.
۴. شکاف قیمتی میان بهای تمام‌شده و نرخ فروش مرغداران چقدر است؟
اختلاف فعلی بین نرخ پیشنهادی واقعی و قیمت فروش درب مرغداری، بین ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومان در هر کیلوگرم زیان است.
۵. بر مبنای محاسبات اقتصادی، قیمت هر کیلو تخم مرغ مصرف‌کننده باید چقدر باشد؟
با احتساب بهای تمام‌شده و ۲۳ درصد سود قانونی توزیع، هر کیلوگرم باید بین ۳۵۰ تا ۳۶۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شود.
۶. روزانه چه مقدار تخم مرغ در ایران تولید می‌شود؟
حجم تولید روزانه مرغداری‌های کشور در حدود ۳ هزار و ۲۰۰ تا ۳ هزار و ۳۰۰ تن برآورد شده است.
۷. چرا با وجود قرار داشتن در پیک مصرف، قیمت‌ها رشد نکرده است؟
زیرا حجم مازاد تولید بر تقاضای فصلی پیشی گرفته و عدم تعادل عرضه و تقاضا مانع از واقعی شدن نرخ‌ها گردیده است.
۸. وضعیت صادرات تخم مرغ در سال ۱۴۰۵ چگونه ارزیابی می‌شود؟
رونق صادرات نسبت به سال قبل کاهش یافته که دلیل آن اعمال محدودیت‌های مستقیم دولتی به جای واگذاری به بخش خصوصی است.
۹. درخواست اصلی اتحادیه مرغداران میهن از دولت چیست؟
واگذاری تصدی‌گری امور صادرات و تنظیم بازار به تشکل‌های بخش خصوصی جهت تسهیل ارسال مازاد به بازارهای هدف.
۱۰. عدم جبران زیان مرغداران چه خطری برای آینده بازار دارد؟
خطر حذف گله‌های تخم‌گذار و در نتیجه افت ناگهانی تولید در زمستان و بروز شوک قیمتی جدید برای خریداران.
نتیجه‌گیری
اگرچه تثبیت قیمت هر شانه تخم مرغ در محدوده ۵۰۰ تا ۵۲۰ هزار تومان در کوتاه‌مدت به سود سبد معیشت مصرف‌کنندگان به نظر می‌رسد، اما تحمیل زیان ۱۰۰ هزار تومانی در هر کیلوگرم به واحدهای تولیدی، پایداری امنیت غذایی کشور را تهدید می‌کند. تعادل‌بخشی به بازار با مدیریت کارآمد زنجیره صادراتی و واسپاری تنظیم بازار به اتحادیه‌های تخصصی، تنها مسیری است که می‌تواند بقای تولید و ثبات قیمت‌ها را در میان‌مدت تضمین نماید.
