غلامرضا ارژنگ که بود؟
غلامرضا ارژنگ از پژوهشگران برجسته حوزه زبان فارسی و از دبیران تاثیرگذار آموزش و پرورش ایران بود که در سن ۸۹ سالگی چشم از جهان فروبست. او متولد دوم آذر ۱۳۱۵ در شهر قم بود و از دهه ۱۳۳۰ فعالیت حرفه ای خود را در حوزه آموزش آغاز کرد.
نام ارژنگ برای بسیاری از دانش آموزان دهه های گذشته آشناست؛ چرا که کتاب های دستور زبان فارسی و آیین نگارش او سال ها منبع اصلی آموزش زبان فارسی در مدارس راهنمایی و دبیرستان بود.
آغاز فعالیت آموزشی از قم تا تهران
ارژنگ از سال ۱۳۳۲ در شهر قم به شغل آموزگاری مشغول شد. او در سال ۱۳۴۲ به آموزش و پرورش تهران منتقل شد و تا سال ۱۳۵۰ در دبیرستان های پهلوی، امیرکبیر و مروی تهران به تدریس پرداخت.
پس از آن، تا سال ۱۳۵۹ به عنوان کارشناس در مرکز تحقیقات و برنامه ریزی درسی و سازمان کتاب های درسی فعالیت داشت. در این دوره، همراه با دیگر همکاران خود، کتاب های درسی دستور زبان فارسی و آیین نگارش را بر اساس شیوه های نوین آموزشی تالیف کرد.
نقش ارژنگ در تحول رسم الخط فارسی
یکی از اقدامات مهم غلامرضا ارژنگ، اعمال تغییراتی در رسم الخط فارسی در کتاب های درسی سال ۱۳۵۲ بود. او شیوه نوشتن واژه های مرکب را از حالت اتصال به صورت جدا نویسی تغییر داد. این رویکرد بعدها در نظام آموزشی تثبیت شد و تاثیر گسترده ای بر استانداردسازی نگارش فارسی داشت.
تاکید او بر درست نویسی، انسجام ساختار جمله و تقسیم بندی کلاسیک اجزای کلام، موجب شد آثارش برای چند نسل از دانش آموزان به عنوان مرجع معتبر آموزشی شناخته شود.
فعالیت های علمی پس از بازنشستگی
ارژنگ در سال ۱۳۵۹ به درخواست خود بازنشسته شد، اما فعالیت علمی او متوقف نشد. وی تا سال ۱۳۸۵ در مدارس عالی، دوره های آموزش ضمن خدمت وزارت بهداشت، آموزش و پرورش، دانشگاه های آزاد و دوره های بازآموزی صدا و سیما به تدریس دستور زبان فارسی، ادبیات فارسی و آیین نگارش پرداخت.
از سال ۱۳۹۰ نیز همکاری خود را با فرهنگستان زبان و ادب فارسی در گروه فرهنگ نویسی آغاز کرد و در تالیف فرهنگ جامع زبان فارسی نقش داشت. تهیه و تنظیم تعریف مدخل های اصطلاحات دستوری، آرایه های ادبی، عروض و قافیه و همچنین ویرایش و بازبینی جلد نخست این فرهنگ از جمله مسئولیت های او بود.
آثار ماندگار غلامرضا ارژنگ
کارنامه علمی ارژنگ شامل آثار متعددی در حوزه دستور زبان، نگارش و ادبیات فارسی است. برخی از مهم ترین آثار او عبارتند از:
- دستور زبان فارسی
- آیین نگارش
- نگارش و سخنوری
- پنج گفتار دستوری
- شیوه نگارش فارسی
- ویرایش زبانی برای نثر فارسی امروز
- زبان و ادب فارسی عمومی دانشگاه ها
- شیوه نامه رسم الخط فارسی برای کتاب های درسی
- گردآوری هزار و یک غزل از شاعران کهن و معاصر
این آثار سال ها به عنوان منابع اصلی آموزشی در مدارس و دانشگاه ها مورد استفاده قرار گرفتند و سهم مهمی در تثبیت زبان معیار داشتند.
پیام تسلیت اکبر ایرانی
اکبر ایرانی مدیرعامل موسسه میراث مکتوب، در پیامی درگذشت غلامرضا ارژنگ را تسلیت گفت و او را از چهره های اثرگذار آموزش زبان فارسی دانست. وی در پیام خود تاکید کرد که کتاب دستور زبان فارسی و مشارکت ارژنگ در تدوین کتاب های درسی، نقش ماندگاری در سامان دهی آموزش زبان فارسی در مدارس داشته است.
به گفته او، رویکرد منظم آموزشی، بهره گیری از متون ادبی و تاکید بر درست نویسی از ویژگی های برجسته آثار ارژنگ بود که برای نسل های مختلف دانش آموزان مرجع اصلی آموزش دستور زبان محسوب می شد.
چرا غلامرضا ارژنگ چهره ای ماندگار است؟
دلایل ماندگاری نام غلامرضا ارژنگ در آموزش زبان فارسی را می توان در چند محور خلاصه کرد:
- تدوین نظام مند کتاب های دستور زبان فارسی
- استانداردسازی شیوه آموزش نگارش در مدارس
- مشارکت در اصلاح رسم الخط آموزشی
- همکاری علمی با فرهنگستان زبان و ادب فارسی
- تربیت چند نسل از معلمان و دانش آموزان
او نه تنها مولف کتاب های درسی بود، بلکه در شکل دهی به رویکرد آموزشی زبان فارسی در نظام رسمی کشور نیز نقش بنیادین داشت.
سوالات متداول
غلامرضا ارژنگ در چه سنی درگذشت؟
او در سن ۸۹ سالگی درگذشت.
مهم ترین آثار غلامرضا ارژنگ چه بود؟
کتاب های دستور زبان فارسی، آیین نگارش و شیوه نامه رسم الخط فارسی از مهم ترین آثار او محسوب می شوند.
آیا ارژنگ با فرهنگستان زبان و ادب فارسی همکاری داشت؟
بله، او از سال ۱۳۹۰ در گروه فرهنگ نویسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی همکاری داشت.
نقش او در آموزش زبان فارسی چه بود؟
او با تالیف کتاب های درسی و تدوین رویکرد نظام مند آموزش دستور زبان، سهم مهمی در تثبیت زبان معیار در مدارس ایران ایفا کرد.
نتیجه گیری
درگذشت غلامرضا ارژنگ ضایعه ای برای جامعه آموزشی و فرهنگی ایران است. او با دهه ها فعالیت علمی و آموزشی، نقشی تعیین کننده در شکل گیری شیوه آموزش دستور زبان فارسی در مدارس و دانشگاه ها داشت. آثار او همچنان در حافظه آموزشی کشور زنده است و تاثیر آن بر نسل های مختلف دانش آموزان و معلمان باقی خواهد ماند. نام او در تاریخ آموزش زبان فارسی به عنوان یکی از چهره های ماندگار ثبت خواهد شد.
