شرایط اولیه برای متقاضیان سرپرستی
قبل از اینکه بدانیم روند سرپرستی فرزند خوانده به چه صورت است؟، باید واجد شرایط بودن متقاضیان را بررسی کنیم. سازمان بهزیستی کشور معیارهای خاصی را برای خانوادههای متقاضی در نظر گرفته است تا اطمینان حاصل کند که کودک در محیطی امن و مناسب رشد میکند.
شرایط سنی و سلامت
متقاضیان باید حداقل ۳۰ سال سن داشته باشند و سن آنها از فرزند خوانده مورد نظر حداقل ۱۵ سال بیشتر باشد. همچنین، زوجین باید از نظر جسمی و روانی سلامت کامل داشته باشند و از بیماریهای صعبالعلاج یا مسری که توانایی مراقبت از کودک را سلب کند، رنج نبرند. ارائه گواهی سلامت پزشکی و عدم اعتیاد از مدارک ضروری است.
وضعیت تأهل و مسکن
اولویت با زوجین است که حداقل ۵ سال از تاریخ ازدواج آنها گذشته باشد و فرزند مشترک نداشته باشند (یا توانایی داشتن فرزند را نداشته باشند). همچنین، خانواده باید دارای مسکن مناسب و مستقل باشد تا شرایط رشد کودک فراهم شود. داشتن درآمد پایدار و کافی برای تأمین نیازهای کودک نیز از دیگر شرایط مهم است.
مراحل قانونی دریافت حضانت فرزند خوانده
فرآیند سرپرستی فرزند خوانده یک پروسه اداری و قضایی است که نیازمند صبر و حوصله است. پاسخ به سوال روند سرپرستی فرزند خوانده به چه صورت است؟ شامل چند مرحله اصلی است که در ادامه به تفصیل توضیح میدهیم.
۱. ثبت نام اولیه و تشکیل پرونده
اولین قدم، مراجعه به اداره بهزیستی منطقه محل سکونت متقاضیان است. زوجین باید مدارک هویتی (شناسنامه، کارت ملی)، مدارک پزشکی، گواهی عدم سوءپیشینه، گواهی اشتغال به کار و سند یا اجارهنامه خانه را ارائه دهند. پس از بررسی اولیه مدارک، پرونده در سیستم بهزیستی ثبت میشود و نوبت برای ارزیابی اجتماعی تعیین میگردد.
۲. ارزیابی اجتماعی و روانشناختی
کارشناسان اجتماعی بهزیستی برای بررسی شرایط محیطی و روانی خانواده، چندین بار با متقاضیان مصاحبه میکنند. آنها به منزل خانواده مراجعه میکنند تا از شرایط زندگی، فضای خانه و روابط بین اعضای خانواده مطلع شوند. همچنین، متقاضیان باید توسط روانشناس معتمد بهزیستی ارزیابی شوند تا از آمادگی روانی آنها برای پذیرش فرزند جدید اطمینان حاصل شود. این مرحله یکی از حساسترین مراحل در پاسخ به روند سرپرستی فرزند خوانده به چه صورت است؟ میباشد.
۳. شرکت در دورههای آموزشی
سازمان بهزیستی دورههای آموزشی اجباری را برای والدین آینده برگزار میکند. در این دورهها، والدین با اصول تربیت کودک، چالشهای فرزندخواندگی، حقوق قانونی و نحوه برخورد با کودک آشنا میشوند. شرکت در این کلاسها و دریافت گواهی پایان دوره، الزامی است.
۴. معرفی کودک و دوره آزمایشی
پس از تأیید نهایی کارشناسان، پرونده متقاضی در لیست انتظار قرار میگیرد. با توجه به شرایط و اولویتها، کودکی که با ویژگیهای خانواده سازگار است، معرفی میشود. سپس یک دوره آزمایشی (معمولاً ۳ تا ۶ ماه) آغاز میشود که در آن کودک به صورت موقت در کنار خانواده زندگی میکند. در این مدت، کارشناسان بهزیستی به طور مداوم وضعیت را رصد میکنند تا اطمینان حاصل کنند که رابطه عاطفی مناسبی شکل گرفته است.
۵. صدور حکم دادگاه
اگر دوره آزمایشی با موفقیت پشت سر گذاشته شود و گزارشهای کارشناسان مثبت باشد، پرونده برای صدور حکم حضانت به دادگاه خانواده ارسال میشود. قاضی پس از بررسی مدارک و استماع اظهارات، حکم سرپرستی (حضانت) را صادر میکند. این حکم در اداره ثبت احوال ثبت میشود و شناسنامه جدید برای کودک صادر میگردد (البته با حفظ نام پدر و مادر بیولوژیک در شناسنامه اصلی و ذکر نام والدین خوانده در حاشیه).
حقوق و تکالیف والدین خوانده
پس از روشن شدن روند سرپرستی فرزند خوانده به چه صورت است؟ و دریافت حکم دادگاه، والدین خوانده تمام حقوق و تکالیف والدین بیولوژیک را نسبت به کودک دارند. آنها باید نفقه، آموزش و پرورش و تربیت کودک را بر عهده بگیرند. همچنین، کودک در ارث و سایر مسائل حقوقی در حکم فرزند واقعی محسوب میشود. توجه داشته باشید که رابطه خونی قطع نمیشود و کودک حق دارد در سن مناسب از هویت واقعی خود مطلع شود.
سوالات متداول کاربران
آیا افراد مجرد هم میتوانند فرزند خوانده بگیرند؟
طبق قوانین فعلی ایران، اولویت با زوجین است. افراد مجرد (مرد یا زن) تنها در شرایط خاص و با اجازهی خاص دادگاه و تشخیص بهزیستی میتوانند اقدام کنند، اما پروسه آن بسیار دشوارتر است.
هزینههای فرآیند سرپرستی فرزند خوانده چقدر است؟
خودِ دریافت حضانت از بهزیستی هزینه زیادی ندارد و بیشتر هزینههای مربوط به مدارک پزشکی، مشاوره و هزینههای دادگاه است. اما هزینه اصلی، هزینههای نگهداری و تربیت کودک پس از واگذاری است.
آیا میتوانیم جنسیت فرزند را انتخاب کنیم؟
متقاضیان میتوانند تمایل خود را برای جنسیت خاصی اعلام کنند، اما اولویت با شرایط موجود و مصلحت کودک است. معمولاً زمان انتظار برای دختران کمتر از پسران است.
اگر در دوره آزمایشی مشکلی پیش بیاید چه میشود؟
اگر در دوره آزمایشی کارشناسان تشخیص دهند که خانواده توانایی ادامه را ندارد یا کودک با محیط سازگار نیست، فرآیند متوقف میشود و کودک به مراکز نگهداری بازگردانده میشود.
آیا فرزند خوانده ارث میبرد؟
بله، طبق قانون مدنی ایران، فرزند خوانده در صورت صدور حکم قطعی دادگاه، از والدین خوانده خود ارث میبرد و تمام حقوق فرزندی را دارد.
مدت زمان کل فرآیند چقدر طول میکشد؟
این زمان بسته به استان، شرایط متقاضی و موجود بودن کودک مناسب متفاوت است، اما معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال زمان میبرد.
آیا امکان بازپسدادن فرزند خوانده وجود دارد؟
این کار بسیار پیچیده است و تنها با حکم دادگاه و در صورت وجود دلایل قوی (مانند سوءاستفاده از کودک یا ناتوانی والدین) امکانپذیر است. بازپسدادن سلیقهای مجاز نیست.
آیا سن کودک برای سرپرستی مهم است؟
بله، معمولاً کودکان زیر ۵ سال برای سازگاری بیشتر اولویت دارند، اما کودکان بزرگتر نیز نیازمند خانه هستند و خانوادههایی که تجربه کافی دارند میتوانند از آنها مراقبت کنند.
آیا بهزیستی حمایت مالی هم میکند؟
سازمان بهزیستی برای حمایت از خانوادههای فرزندخوانده، تسهیلات و کمکهزینههایی در نظر گرفته است، اما این مبالغ برای تأمین کامل هزینهها کافی نیست و والدین باید توانایی مالی داشته باشند.
تفاوت سرپرستی با فرزندخواندگی چیست؟
در اصطلاح حقوقی ایران، “حضانت” یا سرپرستی همان چیزی است که عموماً فرزندخواندگی نامیده میشود. در این روش، کودک تحت حضانت قانونی قرار میگیرد و شناسنامه صادر میشود، اما رابطه خونی با والدین بیولوژیک قطع نمیشود.
نتیجهگیری
در مجموع، پاسخ به سوال روند سرپرستی فرزند خوانده به چه صورت است؟ نشان میدهد که این مسیر نیازمند صبر، تعهد و آمادگی کامل است. این اقدام مقدس نه تنها به کودک بیسرپرست خانه و آیندهای میبخشد، بلکه به خانوادهها نیز معنای واقعی محبت و ایثار را میآموزد. با شناخت دقیق قوانین و همکاری با سازمان بهزیستی، میتوان این مسیر را با موفقیت طی کرد و گامی مؤثر در جهت سلامت جامعه برداشت.
